Skolyoz & Kifoz Cerrahisi

Skolyoz, omurganın öne-arkadan bakıldığında sağa ya da sola 10 derecenin üzerinde anormal biçimde eğrilmesidir; buna ek olarak omurga ekseninde rotasyon (burulma) da söz konusudur. Kifoz ise omurganın öne doğru aşırı kamburlaşmasıdır ve halk arasında 'kambur sırt' olarak bilinir. Her iki durum da hafif formlarda yalnızca estetik kaygıya yol açarken, orta ve ağır vakalarda zamanla akciğer kapasitesini azaltabilir, kalp üzerinde baskı oluşturabilir, kronik sırt ve bel ağrısına neden olabilir; ciddi hareket kısıtlılığı ve yaşam kalitesinin belirgin biçimde düşmesi ile sonuçlanabilir. Bu nedenle her iki tanının da erken dönemde konulması ve izleme protokolüne bağlanması büyük önem taşımaktadır.

Skolyoz en sık 10–16 yaş arasındaki büyüme çağı çocuklarında (adölesan idiyopatik skolyoz — AIS) görülmekle birlikte; nöromüsküler hastalıklara bağlı, konjenital (doğumsal) ve yetişkinlerde dejeneratif form olarak da ortaya çıkabilir. Türkiye'de her 100 çocuktan 2–3'ünde klinik açıdan anlamlı omurga eğriliği saptanmaktadır. Özellikle ergenlik döneminde büyüme hızlandıkça eğrilik de hızla ilerleyebileceğinden, okul taramaları ve aile hekimi değerlendirmeleri kritik rol oynamaktadır. Fizik muayene bulgularının ardından kesin tanı dikim grafisi (full-spine X-ray), gerektiğinde MRI ve CT ile doğrulanır.

Prof. Dr. M. Nurullah Ermiş, skolyoz ve kifoz cerrahisinde Vertebral Body Tethering (VBT) dahil tüm güncel minimal invaziv ve açık cerrahi teknikleri uygulamaktadır. Büyüme potansiyeli olan adölesan hastalarda VBT, omurgayı füzyon yapmaksızın kademeli olarak düzelten, hareket kabiliyetini tam anlamıyla koruyan 'büyüme dostu' bir yöntemdir ve birçok hastada uzun dönem sonuçları geleneksel füzyon ile kıyaslanabilir düzeydedir. Büyümesini tamamlamış ya da daha büyük açılı eğriliklerde ise 3 boyutlu navigasyon ve nöromonitörizasyon desteğiyle gerçekleştirilen posterior spinal füzyon (PSF) kalıcı ve güvenilir düzeltme sağlamaktadır.

Skolyoz ve kifoz tedavisinde karar verirken yalnızca eğrilik derecesi değil; hastanın yaşı, büyüme potansiyeli, omurga esnekliği, ağrı düzeyi, kozmetik beklenti, solunum kapasitesi ve günlük yaşam üzerindeki etkilenme düzeyi birlikte değerlendirilmelidir. Bu nedenle tedavi planı; sadece ameliyat gerekip gerekmediğini belirleyen bir süreç değil, aynı zamanda hangi teknikle en güvenli ve en kalıcı sonucun alınacağını ortaya koyan ayrıntılı bir omurga değerlendirmesidir.

Skolyoz cerrahisi planlanırken Cobb açısı kadar eğriliğin torasik mi lomber mi olduğu, omurganın ne kadar esnek olduğu, omuz ve pelvis dengesinin nasıl etkilendiği, hastada rotasyonun ne ölçüde bulunduğu ve büyümenin devam edip etmediği de dikkate alınır. Bu amaçla tam omurga grafileri, öne eğilme filmleri, gerektiğinde traksiyon grafileri ve seçilmiş hastalarda manyetik rezonans görüntüleme birlikte değerlendirilir. Özellikle 45–50 derece ve üzerindeki ilerleyici eğriliklerde cerrahi, yalnızca görüntüyü düzeltmek için değil; ilerlemeyi durdurmak, omurga dengesini korumak ve uzun dönem yaşam kalitesini artırmak için gündeme gelir.

Ameliyat öncesi dönemde akciğer fonksiyonlarının değerlendirilmesi, anestezi hazırlığı, kanama kontrol stratejileri, nöromonitörizasyon planı ve ameliyat sonrası rehabilitasyon sürecinin ayrıntılı biçimde konuşulması gerekir. Güncel skolyoz cerrahisinde amaç omurgayı her koşulda tamamen düz bir çizgiye getirmek değil; omuriliği koruyarak dengeli, güvenli ve fonksiyonel bir düzeltme sağlamaktır. Bu nedenle başarılı bir skolyoz ameliyatı; doğru hasta seçimi, doğru zamanlama, doğru teknik ve düzenli uzun dönem takipten oluşan bütüncül bir tedavi süreci olarak ele alınmalıdır.