Prof. Dr. M. Nurullah Ermiş
Diz & Kalça Protezi
Diz & Kalça Protezi Nedir?
Diz ve kalça protezi (total eklem artroplastisi), ileri evre kireçlenme (osteoartrit), romatoid artrit, avasküler nekroz (kemik erimesi) veya travma sonrası eklem hasarı nedeniyle tahrip olmuş eklem yüzeylerinin yüksek biyouyumluluk gösteren metal alaşımlar, seramik ve özel plastik (polietilen) komponentlerden oluşan implantlarla değiştirilmesi işlemidir. Başarılı bir protez ameliyatının temel hedefleri şunlardır: kronik eklem ağrısını tamamen ya da büyük ölçüde gidermek, eklem hareket açıklığını yeniden tesis etmek ve hastanın bağımsız yürüme ile günlük yaşam aktivitelerini yürütme kapasitesini kalıcı olarak yükseltmek. Ameliyat sonrası hastaların büyük çoğunluğu ertesi gün yürümeye başlamakta, 2–3. günde taburcu olmakta ve 6–12 hafta içinde günlük yaşamlarına tam olarak dönmektedir.
Son yıllarda robotik cerrahi platformları ve bilgisayar destekli navigasyon sistemlerinin kliniğe girmesiyle protez cerrahisinde köklü değişimler yaşanmıştır. Bu teknolojiler aracılığıyla implant boyutu ve pozisyonu ameliyat öncesinde 3 boyutlu kemik modeli üzerinde milimetrik hassasiyetle planlanmakta, ameliyat sırasında ise gerçek zamanlı geri bildirimle plan dışı kesilerın önüne geçilmektedir. Bu sayede bacak ekseni uyumu iyileşmekte, aseptik gevşeme ve yüzey aşınmasına bağlı revizyon (yenileme) ihtiyacı azalmakta, uzun dönem implant sağkalım süresi uzamaktadır.
Prof. Dr. Ermiş, hem robotik destekli hem de gelişmiş navigasyon sistemleri eşliğinde total diz ve kalça protezi operasyonları gerçekleştirmektedir. Kalça protezinde minimal invaziv ön yaklaşım (anterior approach / DAA) uygulandığında abduktör kaslar kesilmez; yalnızca kas aralıklarından ilerlenir. Bu sayede ameliyat sonrası ağrı ve ödem belirgin azalır, çıkık riski minimuma iner, erken yük verme mümkün olur ve rehabilitasyon süreci hızlanır.
Diz ve kalça protezi ameliyatı planlanırken yalnızca röntgen bulguları değil; ağrının gece uykusunu bozup bozmadığı, merdiven çıkma ve yürüme kapasitesindeki azalma, ilaç tedavisine rağmen devam eden kireçlenme yakınmaları ve hastanın bağımsız hareket edebilme düzeyi de dikkate alınır. Uygun zamanda yapılan protez cerrahisi, kronik ağrıyı azaltmanın yanı sıra hastanın sosyal yaşama, yürüyüşe ve günlük aktivitelere daha güçlü biçimde dönmesini sağlayabilir.
Kapsamli bir protez degerlendirmesinde kemik kalitesi, vucut agirligi, eklem hareket kaybinin derecesi, deformitenin siddeti, dizde bag dengesi, kalcada bacak uzunluk farki ve hastanin kalp-damar ile metabolik risk profili de mutlaka goz onunde bulundurulur. Amac yalnizca ameliyat gerekip gerekmedigine karar vermek degil; ayni zamanda hangi implant yapisinin, hangi cerrahi yaklasimin ve nasil bir rehabilitasyon planinin hasta icin en guvenli ve en kalici sonucu verecegini belirlemektir.
Eklem protezi ameliyatinda basari, operasyonla sinirli degildir. Erken mobilizasyon, agri kontrolu, pihti onleme protokolleri, sislik yonetimi, merdiven egitimi ve ev egzersiz programi nihai sonucun temel parcalaridir. Bu nedenle diz ve kalca protezi; ameliyat oncesi hazirlikla baslayan, ameliyat sonrasi kas gucu ve yurume kalitesinin yeniden kazanilmasiyla devam eden planli bir tedavi sureci olarak ele alinmalidir.
Belirtiler - Ne Zaman Doktora Gitmelisiniz?
- Merdiven inip çıkmada ve uzun yürüyüşlerde dayanılmaz, yaşam kalitesini düşüren ağrı
- Eklemin sabah sertleşmesi ve ilk adımlarda hissedilen tutukluk (genellikle 30 dakikanın üzerinde)
- Eklem hareket açıklığında belirgin azalma, diz ya da kalçayı tam bükememe
- Geceleri uyandıran kronik ağrı ve istirahat ağrısı
- Ağrı kesicilerin artık yeterli rahatlama sağlayamaması
- Bastonla ya da yürütecle yürüme zorunluluğu ve günlük aktivitelerde bağımsızlık kaybı
- Dizde ya da kalçada şişlik, ısı artışı ve krepitasyon (çıtırdama) sesi
Tedavi Yöntemleri
Robotik Destekli Total Diz Protezi
Robotik destekli total diz protezi operasyonunda süreç, ameliyat öncesi hazırlanan kişiye özgü 3 boyutlu kemik modelinin dijital ortamda planlanmasıyla başlar. Bu aşamada implant boyutu, yerleşim açısı ve bacak mekaniği değerlendirilir; kıkırdak kalınlığı, kemik kaybı ve ligaman gerginliği dikkate alınarak en uygun cerrahi plan oluşturulur. Ameliyat masasında robot kolu, cerrahın diz çevresine yerleştirdiği kemik referans noktalarını sürekli takip eder ve belirlenen güvenli çalışma sınırları dışına çıkıldığında hareketi otomatik olarak sınırlandırır. Böylece femur ve tibia üzerindeki kesiler milimetrik hassasiyetle gerçekleştirilir; bacak ekseninin nötral mekanik eksen ile çakıştığı doğrulanır. Geleneksel tekniğe kıyasla implant hizalama hatası belirgin biçimde azalmakta, yumuşak doku dengesi daha iyi sağlanmakta ve hastanın diz fonksiyon skoru ameliyat sonrası dönemde daha hızlı iyileşmektedir. Metal alaşımlı femoral komponent, yüksek çapraz bağlı polietilen tibial insert ve patellar komponent bir arada kullanılarak tüm eklem yüzeyi yenilenir; ameliyat sonrası ertesi gün fizyoterapist eşliğinde yürüme başlar.
Total Kalça Protezi (Anterior Yaklaşım)
Direkt anterior yaklaşım (DAA), kalça ekleminin ön tarafından kas aralıklarından ilerleyerek femur başı ve asetabulum (kalça çukuru) yüzeylerine ulaşan minimal invaziv bir cerrahi tekniğidir. Posterior (arka) ve lateral (yan) yaklaşımların aksine, kalçayı stabilize eden abduktör kas grubu (gluteus medius ve minimus) ve piriformis kası kesilmez; yalnızca mevcuttaki kaslar arası boşluktan geçilir. Bu temel farklılık, ameliyat sonrası ağrının belirgin azalmasını, dislokasyon riskinin %1'in altına inmesini ve fizyoterapist eşliğinde ertesi gün tam yük verilerek yürümeye başlanmasını mümkün kılar. Floroskopi (anlık X-ışını) desteği ile asetabular cup ve femoral stem için ideal açılandırma ve uzunluk eşitliği kontrol edilir; kaldıraç kolu uzunluğu ve bacak uzunlukları intraoperatif olarak doğrulanır. Ameliyat sonrası 6 haftada masa başı işe, 3 ayda ise büyük çoğunlukla tüm günlük aktivitelere dönmek mümkündür.
Sıkça Sorulan Sorular
Diz protezi ömrü ne kadar?
Güncel literatüre göre modern titanyum ve yüksek çapraz bağlı polietilen komponentlerin %90–95'i 20–25 yıl boyunca klinik açıdan başarılı biçimde çalışmaktadır. İmplant ömrünü olumsuz etkileyen başlıca faktörler arasında ileri obezite (vücut kitle indeksi >40), yüksek darbeli sporlar (koşu, basketbol, kayak) ve sigara kullanımı yer almaktadır. Öte yandan kemik yoğunluğu, cerrahi teknik hassasiyeti ve hastaların rehabilitasyon uyumu da uzun dönem sağkalımı etkileyen kritik değişkenlerdir.
Diz protezi sonrası merdiven çıkılabilir mi?
Evet; rehabilitasyon programı tamamlandığında — genellikle ameliyat sonrası 6–12. haftada — merdiven inip çıkmak, düşük tempolu yürüyüş, bisiklet, yüzme, golf ve araba kullanmak mümkündür. Vücut ağırlığından birkaç kat fazla kuvvet üreten aktiviteler (koşu, atlama, ağır yük kaldırma) protez komponentlerini erken aşındırabileceğinden uzak durulması önerilir.
Kalça protezi çıkar mı?
Posterior yaklaşımda %1–3 olarak bildirilen çıkık (dislokasyon) riski, direkt anterior yaklaşım kullanıldığında %1'in altına inmektedir. Modern dual-mobility cup tasarımı da dislokasyon riskini daha da düşürmektedir. İlk 6 haftada aşırı kalça fleksiyonu (90° üzeri), internal rotasyon ve addüksiyondan kaçınmak ile önerilen uyku pozisyonuna uymak bu riski pratikte en aza indirir.
Kaç yaşında protez ameliyatı yapılır?
Artroplastide yaş sınırı yoktur; karar eklemdeki hasarın derecesine, hastanın yaşam kalitesine olan etkisine, genel sağlık durumuna ve cerrahi risklere göre bireyselleştirilir. 50'li yaşlarda yapılan protezler incelendiğinde başarı oranlarının 65–70 yaş grubundan farklı olmadığı görülmektedir. 50 yaş altında ise implant ömrünü akılda tutarak uzun vadeli planlama yapılması gerekir; bu nedenle cerrahi öncesi tüm konservatif seçeneklerin tüketilmiş olması beklenir.
Diz & Kalça Protezi için randevu alın
Prof. Dr. Ermiş ile uzman değerlendirmesi için hemen iletişime geçin.