Pes Planus

Pes Planus

Pes planus terimi genel anlamda ayağın longitudinal kavsinin azaldığı veya tamamen kaybolduğu belirtir. Topuk valgusuda ilave olmuşsa pes planovalgus adı verilir.

Anatomi: Normal bir ayakta longitudinal ve transvers (anterior) olmak üzere iki kavis mevcuttur. Ayağın bunalrdan başka bir de lateral longitudinal kavis denilen, topuktan 5. Metatarsa kadar devam eden bir kavsi vardır ki, bu dayanmayı temin eder ve pedografide hiçbir oyukluk göstermez. Longitudinal kavis kalkaneustan metatars başlarına kadar devam eder, medial kısımda daha barizleşir. Transvers kavisi metatars başları oluşturur; bu kavsin özelliği yük altında iken kaybolup dinlenme esnasında oluşmasıdır. Bu kavisin esas yük taşıyan kısımları 1. Ve 5. Metatars başlarıdır.

Pedografi: Ayak isli bir kağıda veya özel bir boya ile bastırılarak bir kağıda taban izi alınırsa buna pedoğrafi denir. Ayrıca son yıllarca bilgisayar destekli pedografi çıkaran cihazlar da mevcuttur. Normal bir pedofgrafide ayağın mediali oyuktur. Bu oyukluk derecesi longitudinal kavsin patolojisini gösterir.

Basitce taban düşüklüğü terimi teşhis de yanlış anlamlara sebep olabilir. Bir yaşına kadar ayak tabanının yağ dokusu fazlalığı taban düşüklüğü izlenimi verebilir. Daha sonra taban kavsi belirlemeye başlar. Normal çocukların pek çoğunda ayak kavsi düz veya azalmış olarak görülebilir.

Sınıflama:

Konjenital
Rijid
Konjenital konveks pes valgus
Tarsal koalisyon
Fleksibl
Talipes kalkaneovalgus
Triseps surae kasının kontraktürüne bağlı talipes valgus (kalkaneal ekinizm)
Sustentakulum tali hpoplazisi

Edinsel
Ligamentöz hiperlaksiteye bağlı olanlar
Familial
Sistemik bir sedromun bir bölümü (Ehler-Danlos, Marfan, Down, Osteogenezis Imperfekta gibi)
Kas zayıflığı ve dengesizliğine bağlı
Aksesuar tarsal naviküler kemikle birlikte tibialis posterior kasının zayıflığına bağlı
Miyopatik (müsküler distrofi gibi)
Periferik sinir yaralanmaları
Medulla spinalisin lezyonları (poliomiyelit, miyelodisplazi gibi)
Serebral felç (spastik veya hipotonik)
Artritik
Midtarsal ve subtalar eklemleri içine alan inflamatuaar olaylar (romatoid artrit gibi)
Travmatik artrit
Kontraktürel
Peroneal kasların miyostatik konstraktürüne bağlı
Triceps surea kasının edinsel kontraktürüne bağlı

Patoloji: Taban düşüklüğünde esas patoloji longitudinal kavsin düşüklüğüdür. Kavisteki çökme talokalkaneal, talonaviküler ve navikülokuneiform eklemlerden  birinin veya üçünün plantar deviasyonundan kaynaklanır.

Klinik bulgular: Başlangıçta uzun süre ayakta durma ve yürüyüşten sonra ayakta rahatsızlık vücutta yorgunluk olur. Daha sonra bacakta ve dizde ağrı olur. Gündüz veya gece ayakta kramplar olabilir. Genellikle ayakta şişlik vardır. Ayaklar ve bacaklar dışa rotasyonda duru.
Fleksibl pes planusta sebep ileri derecede ligamentöz laksite olup, fiske bir deformite yoktur.; yani yük olmayan ayakta longitudinal kavis normal sınırlardadır.

Eğer triseps surae kasının miyostatik kontraktürüne bağlı ise kalkaneus plantar flekssiyondadır veduruş fazında ayağın balgus pozisyonu tespit edilir.

Radyolojik bulgular: Radyolojik inceleme mutlaka yük altında yapılmalıdır. Lateral pozisyonda yük altında normal bir ayakta talusi naviküler, medial kuneiform ve birinci metatars bir eksen üzerindedir. Pes planusda bu çizgi kırılır.

Tedavi: Çocuklarda ayak jimnastiği ile ayağın intrensek kasları kuvvetlendirilmeye çalışırlır. İleri derecede pes planovalgusda ise tabanlık gerekebilir. Bazı durumlarda topuğum medialden yükseltildiği kamalama şekilndeki botlar  (Thomas topuğu) faydalıdır. Erişkinlerin %15-20’sinde değişik derecelerdeki fleksibl pes planus mevcut olup genellikle asemptomatik seyreder. 10-14 yaş arasındaki hastalardaki fleksibl pes planus eğer semptom vermiyorsa spesifik bir tedavi gerektirmez. Bu yaş grubundaki aksesuar naviküler kemik veya inkomplet tarsal koalisyon semptonverebilir. Bundan dolayı planus deformitelerinde aksesuar naviküler kemik, tibialis posterior tendiniti gibi nedenler de  araştırılmalıdır.

Fleksibl pes planusun cerahi tedavisinde triple artrodez, kalkaneal osteotomi, Durham’ın pes planus plastisi, Hoke-Miller tekniği gibi bir çok teknik mevcuttur. Bütün bu prosedürler midtarsal eklemlerin en az birinin artrodezini içerir.