Doğuştan Deformiteler

Doğuştan Deformiteler

Doğuştan deformiteler, doğum anında mevcut olan vücut şeklinin kusurları olarak tanımlanabilir. Bunlar çok değişik şekillerde olabilirler.
Doğuştan deformitelerin bazıları doğum anında belirgindir, hemen tanınabilir (pes ekino varus deformitesi). Bazı deformiteler doğum anında vardır, ancak belirgin değildir. Klinik olarak belirti vermez. Ancak bir süre sonra belirti verdikten sonra tanınabilir (tortikollis, doğuştan kalça çıkığı, koksa vara, osteogenezis imperfekta tarda).

Doğuştan şekil bozukluklarının bazıları lokalize olur. Sadece bir bölgede deformite vardır (doğuştan yüksek skapula). Bazılarında ise yaygın deformiteler vardır (osteogenezis imperfekta, artrogripozis mültipleks konjenita).

Doğuştan deformiteler normalden fazla gelişme sonucu hiperplazi (polidaktili) veya hipertrofi (makrodaktili) şeklinde olabileceği gibi normalden eksik gelişme sonucu hipoplazi (radius hipoplazisi, tibia hipoplazisi) veya aplazi (radius yokluğu, tibia yokluğu) şeklinde olabilir.

Doğuştan deformitelerin bir bölümü yaşam izni vermeyecek kadar ağırdır, bunlar ölü doğarlar veya bir süre sonra ölürler (osteogenezis imperfekta konjenita). Doğuştan deformiteli hastaların çoğunluğu ise normal yaşamıonı sürdürürler (doğuştan tibia pseudoartrozu).

Doğuştan deformitelerde aynı deformitenin şiddeti değişik olabilir. Doğuştan ekino varus deformitelerin bazıları koayca düzelir, bazıları ise tedaviye oldukça dirençlidir.

Doğuştan deformitelerin bir kısmı başka sistemlerdeki konjenital anomilerle birlikte bulunur (Apert sendromu).

Etyoloji
Doğuştan deformiteler çok çeşitli nedenlerle ortaya çıkabilir. Genellikle kesin nedeni bilinmez. Bazı faktörler ileri sürülür.

1-      Genetik Defektler
İnsan hücrelerinin çekirdeklerinde 23 çift kromozom vardır. Bunların 23 çiftine (44 kromozom) otozom denir, bunların her çiftinin iki üyesi birbirinin aynıdır. 23. Çift kromozomlara benzemez, dişide ve erkeklerde farklıdır, bunlara seks kromozomu denir. Kromozom çiftleri üzerinde aynı yerlere yerleşmiş binlerce gen çifti vardır, bunlara alel adı verilir. Bu gen çiftin biri anneden, biri de babadan gelir. Bu çiftin iki üyesi aynı ise kişi homozigot, farklı ise heterozigot’tur.

Genetik defektler ebeveynlerden veya daha gerideki atalardan nakledilebilir. Veya kromozom veya onun gelberinde bir mutasyon sonucu bir ailede ilk defa ortaya çıkabilir.

a-      Otozomal dominant geçiş
Anormal otozomal dominant gen ve aleli olarak normal bir gen taşıyan bir kişi anomaliyi ortaya çıkarır. Bu gen çifti heterozigot olduğu halde, anormal gen normal geni bastırır.  Bu biery normal bir birey ile evlendiği zaman çocukların yarısında hstalık görülür. Osteogenesis imperfekta otozomal dominant geçişe bir örnektir.

b-      Otozomal resesif geçiş
Anormal otozomal resesif gen ve aleli olarak normal bir gen taşıyan bir kişide anormallik yoktur. Bu kişi taşıyıcıdır. Bu gen çifti heterozigoztur ve normal gen anormal geni bastırır. Bu birey aynı normal geni taşıyan bir birey ile evlendiği zaman, hem anneden hemde babadan anormal geni alan çocukta hastalık ortaya çıkar. Çocuklarda hastalığa yakalanma şansı ¼ ‘dür. Sprengel deformitesi otozomal resesif geçişe bir örnektir.

c-       Sekse bağlı geçiş
X kromozomları üzerinde bulanan resesif genlerle hastalık taşınır. X kromozomu üzerinde anormal resesif gen taşıyan bir erkekte (XY), gen resessif olduğu halde hastalık ortaya çıkar, çünkü erkekte yalnız bir x kromozomu olduğu için onu bastıracak normal bir aleli yoktur.

X kromozomu üzerinde anormal resesif gen taşıyan bir dişide (xx) hastalık ortaya çıkmaz, çünkü diğer x kromozomu  üzerinde bulunan normal gen anormal resesif geni bastırır. Böyle bir dişi taşıyıcıdır. Hastalıklı gen anneden erkek çocuklarının yarısına geçer. Erkek çocuklarının yarısında hastalık görülür. Yarısında ise hastalık yoktur. Hastalıklı gen anneden kız çocuklarının yarısına geçebilir, bunlarda hastalık görülmez taşıyıcı olurlar, kız çocuklarının diğer yarısı ise taşıyıcı değildir. Hastalıklı baba anormal geni x kromozomunda taşıdığı için erkek çocuklarında hastalık olmaz, çünkü onlara y kromozomu verir. Hastalıklı baba kız çocuklarının yarısına anormal geni taşır. Kız çocuklarının yarısı taşıyıcı olur. Hemofili ve Duchenne tipi musküler distrofi böyle bir geçişe örnektir.

x’e bağlı dominant geçişde vardır. Hastalıklı bir kadından erkek çocuklarının yarısına ve kız çocuklarının yarısına geçer. Hastalıklı babadan bütün kız çocuklarına hastalık geçer, erkek çocuklarda ise hastalık görülmez. Hipofosfatazya ve oral-fasial-digital sendrom buna bir örnektir.

2-      Çevresel  etkiler
Bazı çevresel etkiler , döllenmeden önce her bir ebeveynin germ hücrelerini değiştirebilir ve bunlar intrauterin  hayatta çocugun normal gelişmesini bozabilir. Bazı doğuştan anomilere sebep olan çevresel etkenler hayvanlarda deneysel çalışmalarla gösterilmiştir (Terotogenezis). İnsanda kesinlikle terotogenezise sebep olan iki etken bilinmektedir. Kızamıkçık infeksiyonu ve talidomid ilacı.

Bunların etkiler yani anormalliğin şiddeti embriyojenik gelişmenin devresine bağlıdır. Ekstremite tomurcuklarının gelişmesi esnasında talidomid alınırsa, bütün ekstremite doğumda yoktur. Eğer daha sonra alınırsa defekt sınırlıdır, örneğin sadece radius yoktur.

3-      Genetik defektler + çevresel etkiler
Genetik defektler ile birlikte çevresel etkiler hastalığa sebep olabilir. DKÇ’ye sebep olan kalça eklem kapsülü genetik olarak  çocuğa geçer. Ancak kalça eklemi ani çevresel etkenle karşılaşırsa, örneğin doğum zamanında intrauterin fleksiyon pozisyonundan pasif hareketle ani hiperekstansiyon pozisyonuna zorlanırsa DKÇ gelişebilir.

4-      İlaçlar
Gebeliğin özellikle 3 ayında alınan ilaçlar doğuştan anomalilere sebep olabilir. Bazı ilaçların terotojenik olduğu ispat edilmiştir.

Talidomid:  Gebelik esnasında talidomid alan annelerin bebeklrinde doğuştan deformiteler oluşur.  Bunlarda bütün 4 ekstremitenin tamemen yokluğu, radius yokluğu, el yokluğu, fokomeli gibi pek çok deformiteler görülür.

Antikonvülsan: Annesi antikonvülsan (özellikle phenytoin ve diphenylhydantoin) alan bebeklerde doğuştan anomali insidansı yüksektir. Bunlarda distal falanksların hipoplazisi, başparmağın hipoplazisi, yarık damak sık görülür.

Alkol: Kronik alkolik olan ve gebelik esnasında aşırı alkol alan  kadınların bebeklerinde doğuştan anomali insidansı yüksektir. Bunlarda kalça çıkığı, parmak anomalileri ve geriliği sık görülür.

Folik asit antagonistleri: Özellikle aminopterin, kranial displazi, pes ekinovarus, el ve  ayak parmak deformitelerinde sebep olabilir.